Canik Tarihi

Canik Tarihi

Canik Tarihi

Canik Tarihi, Cumhuriyet tarihinde 2009 yılına kadar belde olan Canik ilçesi, 2009 yılında Samsun merkezden ayrılmış ve ilçe olmuştur.

İlçenin kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Canik Dağları’nın Karadeniz’e doğru uzantısı olan tepeler, batısında Mert Irmağı ve İlkadım İlçesi, doğusunda ise Kutlukent bulunmaktadır.

Klasik tarih Samsun’un MÖ 6. asırda Miletli denizci göçmenler tarafından kurulduğunu gösterir. MÖ 4. asırda Pers hakimiyetine girmiş ve MÖ 3. asrın ortalarında Pontus Krallığı’na bağlanmıştır. Pontus Kralı Büyük Mithridates Sinop ile Amissos’u kendisine idari merkezi olarak seçmiştir. Bizans döneminde Amisos Armeniak temasına (idarî bölge) dahil bulunuyordu. Şehir Türklerin burayı fethine kadar bir ticaret merkezi olarak yaşamaya devam etti.

1960’lı yıllara kadar Canik, yerleşim alanı olarak Hasköy, Hacıismail, Tekkepınar köyleri ve seyrek yayılmış çiftçi evlerinden ibaretti. Bu köyler, Kurtuluş Savaşı sonrası yapılan mübadele sonucu Rumlar’dan alınarak Balkanlardan getirilen vatandaşlarımızın yerleşmesi ile oluşturulmuştur.

Bölgede bu günkü stadyumun yerinde hipodrom, Yeni Mahalle’de küçük bir teyyare alanı ve yer yer bataklıklar vardı. Ordu – Ankara karayolunun geliştirilmesi ile ilçede önemli bir hareketlilik oluşturmuş, yerleşim alanlarının hızla büyümesine neden olmuştur.

Canik Kelimesi

Kelime ilk kez 1244/45’te kaleme alınan Danişmendname’de Türkçe metinde kullanılmıştır. Eserde 25 kez Canik kelimesi geçmektedir. Eserdeki tasvirlere göre o dönemdeki Canik’in sınırları kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Karakuş (yeni adı Akkuş), batısında Samsun,  doğusunda Trabzon ve Bulgar Dağları bulunan bir sancaktır.

Canik Adının Kökeni

Yerli halk arasında “Cenik” şeklinde, sürülerin kışın barındıkları çukur yer manasında kullanılan bu kelimenin daha ziyade coğrafî ve idari bir bölgeyi ifade etttiğidir. Coğrafî olarak Karadeniz bölgesinin orta kısmına ve bu bölgedeki dağlara atfedilen bir tabirdir. Canik adı Osmanlı İmparatorluğu döneminde merkezi Samsun olan sancağa verilmiştir. Ancak Canik kelimesinin kökeni hakkındaki tartışmalar henüz kesin bir sonuca ulaşmamıştır.

Canik adının kaynağının Necati Demir, bir makalesinde Peçenekler olabileceğini ileri sürmektedir.  Buna göre bugün Canik adı verilen dağların ismi büyük bir ihtimalle başlangıçta “Becenek” idi ve bol- fiilinde olduğu gibi ön seste ünsüz düşmesiyle önce “Ecenek” olmuş, daha sonra da bugünkü kullanılış biçimi olan Canik şeklini almıştır. Bu açıklama, Canik isminin Karadeniz’in yerli halkı olan Can kavminden geldiğine dair tezden daha zayıf olmakla beraber, muhtemeller arasındadır. Ayrıca makalede geçen bilgiler düşünüldüğünde Can ya da Çan kavminin Peçenekler ile aynı kavim olabileceği veya akrabalığı da akla gelmektedir.